رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش با بیان اینکه آزمون سنجش ملی دانشآموزان را آماده و از سال آینده تلاش میکنیم در سه محور ریاضی، علوم و فارسی شبیه آنچه در خارج از کشور و به صورت بین المللی صورت میگیرد، انجام شود گفت: این آزمون برای پایان دوره ابتدایی و پایان دوره اول متوسطه است و امیدواریم بتوانیم این آزمون ها را با کمک مرکز سنجش انجام دهیم.
سنجش یادگیری دانشآموزان یکی از مراحل اصلی چرخه تعلیم و تربیت به شمار می رود. در عرصه کلان نیز این موضوع مستثنی نیست و سیاست گذاران آموزشی باید از سودمندی اقدامات و برنامههای خود در سطح کلان آگاه شوند که «سنجش ملی کیفیت یادگیری دانش آموزان» به همین منظور طراحی و قرار است خلاء اطلاعاتی ناشی از کم اطلاعی مدیران و برنامه ریزان از کیفیت یادگیری دانش آموزان را تکمیل کند.
این مطالعه اولین تلاشِ به ثمرنشسته برای تکمیل یک سنجش ملی با تمامی ویژگیها و قابلیتهای لازم پس از دو تجربه در انتهای دهه هفتاد شمسی است که در آموزش و پرورش ایران اجرا شده است.
با تأکید وزیر وقت آموزش و پرورش در انتهای سال ۱۳۹۹ اجرای سنجش ملی دوباره به جریان افتاد و گردآوری دادهها در خرداد ۱۴۰۰ انجام شد. به دلیل آنکه حمایتها و پشتیبانیها ادامه پیدا نکرد، مراحل بعدی تا سال ۱۴۰۳ به تعویق افتاد.
سنجش ملی کیفیت یادگیری برای سنجش یادگیری دانش آموزان پایه ششم در سه درس ریاضی، خواندن و علوم در سراسر کشور طراحی شد تا اطلاعاتی درباره کیفیت یادگیری در هر یک از استانهای کشور حاصل شود. تمرکز این دور از مطالعه روی درس ریاضی بود.
جدا از آزمونهای پیشرفت تحصیلی طراحی شده، پرسشنامههای پیشینه کاوی به تفکیک از دانش آموزان، معلمان و مدیران گردآوری شده تا بافت و زمینه یادگیری همچون بافت خانوادگی، نگرشها و پنداشتهای دانش آموزان، جو مدرسه، باورها و عقاید کارگزاران آموزشی، فعالیتها و اقدامات کنشگران و ... تحلیل و مقایسه و ارتباطات آنها با یادگیری بررسی شود.
حاصل کار علاوه بر توصیف و مقایسه کیفیت یادگیری در استانها، یافتههای گستردهای در زمینههای عدالت آموزشی، بافت خانوادگی دانش آموزان، شرایط مدارس و کنشگران آموزشی، وضعیت تدریس و یادگیری در کلاسهای درس بود که هر یک به طور جداگانه در فصلی از این گزارش تشریح شده است.
نتایج مطالعه نشان داد که کیفیت یادگیری به طور متفاوتی در کشور توزیع پیدا کرده که از استانهایی همچون مرکزی، یزد و اصفهان به عنوان برترین استان ها تا سیستان و بلوچستان و خوزستان در انتهای فهرست قرار گرفتهاند.
با این حال، هنوز میانگین عملکرد هیچ استانی از نقطه وسط مقیاس عبور نکرده است. علاوه بر کیفیت یادگیری، افزودن مؤلفه عدالت آموزشی (با تأکید بر عدالت در کیفیت یادگیری) نیز نشان داد که حتی برخی از استانهای موفق در زمینه کیفیت یادگیری، عدالت آموزشی کامیابی نداشتهاند.
لازم به ذکر است که گردآوری دادهها در زمان ویروس کرونا و با اخذ مجوز از ستاد ملی کرونا اتفاق افتاد.
تکرار سنجشِ ملی با فواصل منظم و در دروس و پایههای متفاوت می تواند خلاء اطلاعاتی چندین ساله درباره دستاوردهای یادگیری در استانها را مرتفع و مدیران استانی را در قبال خروجیهای یادگیری استان به جای تمرکز بر درون دادهها یا فرایندها، پاسخگو کند.
این کار در دوره ابتدایی که به طور معمول اطلاعات کمی از میزان یادگیری دانش آموزانِ آن تولید میکند، اهمیت دوچندان خواهد داشت. در صورت تکرار این دست سنجشها می توان مطلع شد که میزان تغییرات در گذر زمان در کل کشور یا هر یک از استانها به چه میزان بوده است.
در خصوص طرح سنجش ملی دانشآموزان گفت: طرح سنجش ملی آزمونی است که به دستور وزیر وقت یعنی حاجی میرزایی در سال ۱۳۹۹ آغاز و در اردیبهشت و خرداد ۱۴۰۰ اخذ شد و از همان زمان این آزمون مورد مناقشه بین معاونتهای وزارت خانه، معاونت ابتدایی و مرکز سنجش و پژوهشگاه از حیث سوالها و جامعه نمونه و ... قرار گرفت.
وی با بیان اینکه نتیجه این آزمون به دلیل آنکه بعد از دوران کرونا بود و کرونا تاثیرات زیادی بر یادگیری دانش آموزان داشت به هیچ وجه قابل تعمیم از حیث جامعه آماری در کل کشور که جامعیت یک آزمون ملی را داشته باشد، نداشت افزود: تحلیلهای این آزمون به دلیل اختلافات انجام نگرفت و امسال تحلیلها انجام و فرستاده و منتشر شد
که بعضی از سایتها بدون توجه به تاریخ و چگونگی این آزمون، وضعیت دانش آموزان را قضاوت کردند و این را به عنوان یک آزمون و سنجش ملی قلمداد کردند در حالی که با استانداردهای سنجش ملی مقداری فاصله دارد و از حیث زمانی اصلا قابلیت تعمیم به زمان حال را نداشت.
رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش با بیان اینکه آزمون سنجش ملی را آماده کردیم و از سال آینده تلاش میکنیم که در محورهای اصلی ریاضی، علوم و فارسی شبیه آنچه که در خارج از کشور به صورت بینالمللی انجام میشود، صورت گیرد اظهار کرد: این آزمون برای پایان دوره ابتدایی و پایان دوره اول متوسطه است و امیدواریم بتوانیم این آزمونها را با کمک مرکز سنجش انجام دهیم.
