پس از هفت سال انتظار، آسمان ایران میزبان یکی از نادرترین رویدادهای نجومی خواهد بود. در شامگاه ۱۶ شهریور ۱۴۰۴، خسوف کامل ماه رخ میدهد و ماه به رنگ سرخفام در میآید؛ پدیدهای کمیاب که فرصتی ویژه برای علاقهمندان به آسمان شب و رصدگران به شمار میرود.
این گرفت به وقت ایران، از ساعت ۱۹:۵۷ به صورت جزئی آغاز خواهد شد و در ساعت ۲۱، گرفت کامل ماه شروع میشود و تا ساعت ۲۲:۲۳ ادامه خواهد داشت، سپس ماه وارد گرفت جزئی مرحله دوم میشود و ساعت ۲۳:۲۶ گرفت جزئی نیز پایان مییابد.
ماه خونین یا خسوف کامل زمانی رخ میدهد که ماه به رنگ سرخ یا مسی درخشان دیده میشود. این پدیده زمانی اتفاق میافتد که سایهی زمین بهطور کامل سطح ماه کامل را میپوشاند و نور خورشید پس از عبور از جو زمین فیلتر میشود. در این فرایند نور آبی پراکنده میشود و تنها طولموجهای قرمز و نارنجی به سطح ماه میرسند، که آن را به رنگ مسی یا سرخ درخشان در میآورد.
مدار ماه کمی نسبت به زمین مایل است؛ بنابراین در بیشتر ماههای کامل این همخطی اتفاق نمیافتد. اما زمانی که رخ دهد، نتیجهی آن یک ماه گرفتگی خونین شگفتانگیز خواهد بود؛ پدیدهای که قرنهاست نگاه ستارهشناسان و مردم را به خود جلب کرده است.
این ماه گرفتگی بهطور کامل در آسیا و استرالیای غربی دیده میشود. بخشهایی از مراحل آن در اروپا، آفریقا، شرق استرالیا و نیوزیلند قابل مشاهده خواهد بود. این خسوف در آمریکا دیده نخواهد شد.
چرا به آن ماه خونین میگویند؟
زیرا در هنگام خسوف کامل، جو زمین نور خورشید را فیلتر میکند؛ نورهای آبی پراکنده میشوند و فقط نورهای قرمز و نارنجی باقی میمانند، که باعث میشوند ماه به رنگ سرخ یا مسی بدرخشد.
این ماه گرفتگی چند بار رخ میدهد؟
– حدود ۲۹٪ از همهی خسوفها، خسوف کامل هستند.
– زمین در هر سال به طور میانگین دو خسوف را تجربه میکند.
– در هر مکان روی زمین، به طور متوسط هر ۲.۵ سال یکبار میتوان یک خسوف کامل (ماه خونین) را مشاهده کرد.
در هنگام ماه گرفتگی چه اتفاقی میافتد؟
– اگر زمین تنها بخشی از نور خورشید را مسدود کند → خسوف جزئی رخ میدهد (ماه شبیه به این است که تکهای از آن سایه خورده باشد).
– اگر ماه تنها از سایهی بیرونی زمین (پِنومبرا) عبور کند → خسوف نیمسایهای رخ میدهد (تیرگی خفیفی که فقط افراد باتجربه متوجه آن میشوند).
– اما اگر ماه بهطور کامل وارد سایهی زمین شود → ماه گرفتگی خونین شکل میگیرد.
رنگ ماه خونین میتواند بسته به شرایط جوی تغییر کند. وجود گردوغبار، دود آتشسوزیها، خاکستر آتشفشانی یا آلودگی هوا میتواند رنگ آن را تیرهتر یا سرختر نشان دهد. به گفتهی ناسا، سالانه ۲ تا ۴ خسوف رخ میدهد که هرکدام از حدود نیمی از کرهی زمین دیده میشوند. با این حال، این همخطی کیهانی همیشگی نیست، چرا که ماه سالانه حدود ۴ سانتیمتر از زمین دورتر میشود.
چگونه ماه خونین جان کریستف کلمب را نجات داد؟
در گذشته بسیاری از فرهنگها دلیل سرخ شدن ماه را نمیدانستند و آن را نشانهای ترسناک میپنداشتند. “کریستف کلمب” در سال ۱۵۰۴ از این ناآگاهی به سود خود استفاده کرد. او و همراهانش در جزیرهای که امروز جامائیکا نام دارد، گیر افتاده بودند. در آغاز، بومیان آراواک به آنها کمک میکردند، اما پس از مدتی بهخاطر رفتار خشونتآمیز و سرقتهای خدمهی کلمب، از کمک کردن دست کشیدند. همزمان قحطی در راه بود.
کلمب با استفاده از یک تقویم نجومی که زمان خسوفها را پیشبینی میکرد، به بومیان گفت: «خدای مسیحی از اینکه به ما غذا نمیدهید خشمگین است. او ماه را سرخ خواهد کرد تا نشانهی خشمش باشد.» هنگامیکه خسوف کامل رخ داد و ماه سرخ شد، مردم وحشتزده و با گریه و فریاد به سوی کشتیها آمدند و با مقدار زیادی آذوقه از کلمب خواستند نزد خدای خود شفاعت کند.
