جلال الدین محمد بلخی(مولانا)

+9
جلال الدین محمد بلخی(مولانا)

جلال‌الدین محمد ابن محمد ابن حسین حسینی خطیبی بکری بلخی معروف‌به جلال‌الدین محمد بلخی، مولوی، مولانا، جلال‌الدین رومی و رومی از مشهورترین شاعران فارسی‌زبان ایرانی  است. نامش محمد و لقبش در دوران زندگی خود «جلال‌الدین» و گاهی «خداوندگار» و «مولانا خداوندگار» بوده و لقب «مولوی» در قرن‌های بعد برای وی به کار رفته و از برخی از اشعارش تخلص او را «خاموش» و «خَموش» و «خامُش» دانسته‌اند. خانوادهٔ وی از خانواده‌های محترم بلخ بود و پدرش هم از سوی مادر به قولی دخترزادهٔ سلطان محمد خوارزمشاه بود، هرچند «بدیع‌الزمان فروزانفر» از مولوی‌شناسان نامدار با ارائهٔ دلایل کافی این نظریه را رد کرده‌است.

آغاز زندگی
مولاناجلال‌الدین محمد بلخی در 15 مهرماه 586  - ۶ ربیع الاول سال ۶۰۴ هجری - در بلخ زاده شد. پدر او مولانا محمد بن حسین خطیبی معروف‌به بهاءالدین ولد و سلطان‌العلما، از بزرگان صوفیه و عارفان بود و نسبت خرقهٔ او به احمد غزالی می‌پیوست. وی در عرفان و سلوک سابقه‌ای دیرین داشت و چون اهل بحث و جدال نبود و دانش و معرفت حقیقی را در سلوک باطنی می‌دانست نه در مباحثات و مناقشات کلامی و لفظی، پرچم‌داران کلام و جدال با او مخالفت کردند. از جمله فخرالدین رازی که استاد سلطان محمد خوارزمشاه بود و بیش از دیگران شاه را بر ضد او برانگیخت. سلطان‌العلما احتمالاً در سال 592 -  ۶۱۰ هجری - هم‌زمان با هجوم چنگیزخان از بلخ کوچید و سوگند یاد کرد که تا محمد خوارزمشاه بر تخت نشسته، به شهر خویش بازنگردد. در طول سفر با فریدالدین عطار نیشابوری نیز ملاقات داشت و عطار، مولانا را ستود و کتاب اسرارنامه را به او هدیه داد. وی به قصد حج، به بغداد و سپس مکه و پس از انجام مناسک حج به شام رفت و تا اواخر عمر آن‌جا بود و علاءالدین کیقباد پیکی فرستاد و او را به قونیه دعوت کرد. مولانا در نوزده سالگی با گوهر خاتون ازدواج کرد. سلطان‌العلما در حدود سال 609 - ۶۲۸ هجری - جان سپرد و در همان قونیه به خاک سپرده شد. در آن هنگام مولانا جلال‌الدین ۲۴ سال داشت که مریدان از او خواستند که جای پدرش را پر کند.

همه کردند رو به فرزندش                  که تویی در جمال مانندش

شاه ما زین سپس تو خواهی بود        از تو خواهیم جمله مایه و سود

سید برهان‌الدین محقق ترمذی، مرید پاکدل پدر مولانا بود و نخستین کسی بود که مولانا را به وادی طریقت راهنمایی کرد. وی سفر کرد تا با مرشد خود، سلطان‌العلما در قونیه دیدار کند؛ اما وقتی که به قونیه رسید، متوجه شد که او جان باخته است. پس نزد مولانا رفت و بدو گفت: در باطن من علومی است که از پدرت به من رسیده. این معانی را از من بیاموز تا خلف صدق پدر شود. مولانا نیز به دستور او به ریاضت پرداخت و نه سال با او همنشین بود تا اینکه برهان‌الدین جان باخت.

بود در خدمتش به هم نه سال       تا که شد مثل او به قال و به حال

شمس
مولانا در ۳۷ سالگی عارف و دانشمند دوران خود شد و مریدان و مردم از وجودش بهره‌مند بودند تا اینکه شمس‌الدین محمد بن ملک داد تبریزی در 16 آذر 623  - ۲۶ جمادی‌الاخر ۶۴۲ هجری -  نزد مولانا رفت و مولانا شیفته او شد. در این ملاقات کوتاه وی دوره پرشوری را آغاز کرد. در این ۳۰ سال مولانا آثاری برجای گذاشت که از عالی‌ترین نتایج اندیشه بشری است. و مولانا حال خود را چنین وصف می‌کند:

زاهد بودم ترانه گویم کردی       سر حلقهٔ بزم و باده جویم کردی

سجاده نشین با وقاری بودم     بازیچهٔ کودکان کویم کردی

پیوستن شمس به مولانا
روزی مولوی از راه بازار به خانه بازمی‌گشت که عابری ناشناس گستاخانه از او پرسید: «صراف عالم معنی، محمد برتر بود یا بایزید بسطامی؟» مولانا با لحنی آکنده از خشم جواب داد: «محمد(ص) سر حلقه انبیاست، بایزید بسطام را با او چه نسبت؟» درویش تاجرنما بانگ برداشت: «پس چرا آن یک سبحانک ما عرفناک گفت و این یک سبحانی ما اعظم شأنی به زبان راند؟» مولانا اندیشید و گفت: «بایزید تنگ حوصله بود به یک جرعه عربده کرد. محمد دریانوش بود به یک جام عقل و سکون خود را از دست نداد.»پس از این گفتار، بیگانگی آنان به آشنایی تبدیل شد. نگاه شمس به مولانا گفته بود از راه دور به جستجویت آمده‌ام اما با این بار گران علم و پندارت چگونه به ملاقات الله می‌توانی رسید؟

ونگاه مولانا به او پاسخ داده بود: «مرا ترک مکن درویش و این‌بار مزاحم را از شانه‌هایم بردار.»

شمس در حدود سال 623 - ۶۴۲ هجری - به مولانا پیوست و چنان او را شیفته کرد، که درس و وعظ را کنار گذاشت و به شعر و ترانه و دف و سماع پرداخت و از آن زمان طبعش در شعر و شاعری شکوفا شد و به سرودن اشعار پر شور عرفانی پرداخت. کسی نمی‌داند شمس به مولانا چه گفت و آموخت که دگرگونش کرد؛ اما واضح است که شمس عالم و جهاندیده بود و برخی به خطا گمان کرده‌اند که او از حیث دانش و فن بی‌بهره بوده‌است که نوشته‌هایش او بهترین گواه بر دانش گسترده‌اش در ادبیات، لغت، تفسیر قرآن و عرفان است.

غروب موقت شمس
مریدان که می‌دیدند که مولانا مرید ژنده‌پوشی گمنام شده و توجهی به آنان نمی‌کند، به فتنه‌جویی روی آوردند و به شمس ناسزا می‌گفتند و تحقیرش می‌کردند. شمس از گفتار و رفتار مریدان رنجید و در 27 اسفند ماه 624 - ۲۱ شوال ۶۴۳ هجری - هنگامی‌که مولانا ۳۹ سال داشت، از قونیه به دمشق کوچید. مولانا از غایب بودن شمس ناآرام شد. مریدان که دیدند رفتن شمس نیز مولانا را متوجه آنان نساخت با پشیمانی از مولانا پوزش‌ها خواستند.

پیش شیخ آمدند لابه‌کنان        که ببخشا مکن دگر هجران

توبهٔ ما بکن ز لطف قبول         گرچه کردیم جرم‌ها ز فضول

مولانا فرزند خود سلطان ولد را همراه جمعی به دمشق فرستاد تا شمس را به قونیه باز گردانند. شمس بازگشت و سلطان ولد به شکرانهٔ این موهبت یک ماه پیاده در رکاب شمس راه پیمود تا آنکه به قونیه رسیدند و مولانا از گرداب غم و اندوه رها شد.

غروب دائم شمس
پس از مدتی دوباره حسادت مریدان برانگیخته شد و آزار شمس را از سر گرفتند. شمس از کردارهایشان رنجید تاجایی‌که که به سلطان ولد شکایت کرد:

خواهم این بار آنچنان رفتن             که نداند کسی کجایم من

همه گردند در طلب عاجز             ندهد کس نشان ز من هرگز

چون بمانم دراز، گویند این            که ورا دشمنی بکشت یقین

او سرانجام بی‌خبر از قونیه رفت و ناپدید شد و از تاریخ سفر و چگونگی آن کسی چیزی نمی‌داند.

 

شیدایی مولانا
مولانا در دوری شمس ناآرام شد و روز و شب به سماع پرداخت و حال آشفته‌اش در شهر بر سر زبان‌ها افتاد.

روز و شب در سماع رقصان شد         بر زمین همچو چرخ گردان شد

مولانا به شام و دمشق رفت اما شمس را نیافت و به قونیه بازگشت. او هر چند شمس را نیافت؛ ولی حقیقت شمس را در خود یافت و دریافت که آنچه به دنبالش است در خودش حاضر و متحقق است. مولانا به قونیه بازگشت و رقص و سماع را از سر گرفت و جوان و خاص و عام مانند ذره‌ای در آفتاب پر انوار او می‌گشتند و چرخ می‌زدند. مولانا سماع را وسیله‌ای برای تمرین رهایی و گریز می‌دید. چیزی که به روح کمک می‌کرد تا دررهایی از آنچه او را مقید در عالم حس و ماده می‌دارد پله پله تا بام عالم قدس عروج نماید. چندین سال گذشت و باز حال و هوای شمس در سرش افتاد و به دمشق رفت؛ اما باز هم شمس را نیافت و به قونیه بازگشت.

مولانا و صلاح‌الدین زرکوب
مولانا همچون عارفان و صوفیان بر این باور بود که جهان هرگز از مظهر حق خالی نمی‌گردد و حق در همهٔ مظاهر پیدا و ظاهر است و اینک باید دید که آن آفتاب جهان‌تاب از کدامین کرانه سر برون می‌آورد و از وجود چه کسی نمایان می‌شود.

روزی مولانا از کنار زرکوبان می‌گذشت. از آواز ضرب او به چرخ در آمد و شیخ صلاح‌الدین زرکوب به الهام از دکان بیرون آمد و سر در قدم مولانا نهاد و از وقت نماز پیشین تا نماز دیگر با مولانا در سماع بود. بدین ترتیب مولانا شیفته صلاح‌الدین شد و شیخ صلاح‌الدین زرکوب جای خالی شمس را تا حدودی پر کرد. صلاح‌الدین مردی عامی و درس‌نخوانده از مردم قونیه بود و پیشهٔ زرکوبی داشت. مولانا زرکوب را جانشین خود کرد و حتی سلطان ولد با همه دانشش از او اطاعت می‌کرد. هر چند سلطان ولد تسلیم سفارش پدرش بود ولی مقام خود را به ویژه در علوم و معارف برتر از زرکوب می‌دانست؛ اما سرانجام دریافت که دانش و معارف ظاهری چاره‌ساز مشکلات روحی و معنوی نیست. او با این باور مرید زرکوب شد. صلاح‌الدین زرکوب نیز همانند شمس مورد حسادت مریدان بود اما به هر حال مولانا تا ۱۰ سال با او انس داشت تا اینکه زرکوب بیمار شد و جان باخت و در قونیه دفن شد.

مولانا و حسام‌الدین چلبی
حسام‌الدین چلبی معروف به اخی ترک از عارفان بزرگ و مرید مولانا بود. مولانا با او نیز ۱۰ سال همنشین بود.

درگذشت مولانا
آرامگاه مولوی در قونیه، ترکیهمولانا، پس از مدت‌ها بیماری در پی تبی سوزان در 3 دی ماه 652 -  ۵ جمادی الآخر ۶۷۲ هجری - درگذشت.

در آن روز پرسوز، قونیه در یخ‌بندان بود. سیل پرخروش مردم، پیر و جوان، مسلمان و گبر، مسیحی و یهودی همگی در این ماتم شرکت داشتند. افلاکی می‌گوید: «بسی مستکبران و منکران که آن روز، زنّار بریدند و ایمان آوردند.» و ۴۰ شبانه روز این عزا و سوگ بر پا بود:

بعد چل روز سوی خانه شدند             همه مشغول این فسانه شدند

روز و شب بود گفتشان همه این         که شد آن گنج زیر خاک دفین

 

اشتراک گذاری:
  • مطالب مرتبط

    

    ارسال مطلب به ایمیل دوستاتون:


    590 بازدید

    0 نظر

    درج: 15 تیر 1394

    توسط: jadda
    وضعیت: آفلاین
    گروه کاربری: پشتیبانی سایت

    ارسال دیدگاه (0 مورد)

    جهت ارسال نظر در سایت عضو شوید.
    نام:*
    ایمیل:*
    • bowtiesmilelaughingblushsmileyrelaxedsmirk
      heart_eyeskissing_heartkissing_closed_eyesflushedrelievedsatisfiedgrin
      winkstuck_out_tongue_winking_eyestuck_out_tongue_closed_eyesgrinningkissingstuck_out_tonguesleeping
      worriedfrowninganguishedopen_mouthgrimacingconfusedhushed
      expressionlessunamusedsweat_smilesweatdisappointed_relievedwearypensive
      disappointedconfoundedfearfulcold_sweatperseverecrysob
      joyastonishedscreamtired_faceangryragetriumph
      sleepyyummasksunglassesdizzy_faceimpsmiling_imp
      neutral_faceno_mouthinnocent
    سوال: نام پایتخت ایران؟
    پاسخ:*
    در حال حاضر نظری در این مطلب ارسال نشده است.

    دسته بندی مطالب

    آخرین نظرات ارسالی


    معمای انتخاب طناب س ...
    1396 مهر 30
    2 طناب را ب هم وصل و ربع آن را تا مزنیم به صورتی ک 4لا قرار بگیرد

    گنجينه‌ی فيزيك
    1396 مهر 30
    سلام. جواب بدید دیگه
    برا جمع بندی کاامل قبل آزمون ها و مرور تکنیک های حل سوالات این کتاب بهتره یا لقمه تکنیک برتر فیزیک؟

    ::روابط عمومی مهروماه::
    ایمان جان
    در کامنت قبلی پاسخ شما رو دادم بهتر با یه برنامه ریزی دقیق از هردو کتاب استفاده کنی تا علاوه بر جمع بندی مطالب با تکنیک های ویژه حل تست ها آشنا بشی.

    رياضيات تجربی جامع ...
    1396 مهر 30
    سلام بخاطر اینکه روز دانش آموز داره میاد تخفیف 60 % برای کتاباتون فعال سازی کنید
    و از الان اطلاعیه بزنید 13 روز تخفیف 60 تا 80 درصد داریم
    با تشکر فراوان

    ::روابط عمومی مهروماه::
    ممنون از پیشنهاد شما blush blush blush

    رياضيات تجربی جامع ...
    1396 مهر 30
    با عرض سلام
    من این کتاب رو چاپ 95(62)دارم ایا با چاپ امسال فرق زیادی داره یانه

    ::روابط عمومی مهروماه::
    سلام
    در چاپ جدید کتاب کنکور 96 به کتاب اضافه شده و ویرایش های جزئی داشته.

    کتاب‌نامه‌ی زیست ...
    1396 مهر 30
    با سلام و عرض ادب
    لطفا یک بار هم شده به حرف ما توجه کنید برای هر سه کتاب کتاب نامه زیست شناسی تخفیف 70 درصد بذارید برای دانش اموزانی که کتاب ندارند و میخوان هر سه جلد این کتاب رو تهیه کنند
    هزینه سه جلد این کتاب خییییییییییییییییییییییییییییییییلی زیاد هست نمیشه گرفت پس بقیه درسا چی

    مدیر فروش خوب مهروماه لطفا لطفا لطفا تخفیف ویژه و استثنایی فعال کن

    رياضيات تجربی جامع ...
    1396 مهر 30
    سلام خواهشا برای کتابای جامع تخفیف 55 درصد در نظر بگیرید
    3 تا کتاب بخوایم بگیریم خیییلی میشه پولش
    سلام.اخه یعنی چی تا اومدم مبلغ شو پرداخت کنم دیدم این و دوتا دیگه از کتابای تو لیست خریدم ناموجود شد.چند روزه منتظرم پس کی دوباره موجود میشه؟

    نقل قول: مهمان sh.a
    سلام
    واقعا خرید از تلگرام ۵۰ تخفیف داره؟

    ::روابط عمومی مهروماه::
    سلام
    بله؛ یک بار امتحان کنید.

    دوست عزیز دقت کن نوشته (تا)۵۰ درصد.خود سایت که تا ۲۰ درصدشو تخفیف زده ۳۰ درصد دیگه اش کانال هر روز کد تخفیف با درصد های مختلف میزاره .که شخصا (از زمانی که عضو کانال شدم )بیشتر از ۲۰ درصد ندیدم.ولی بازم هم از خرید تو کتابفروشی با دردسرهای خاص خودش بسیار بهتره.و البته غیر اینا تو حساب کاربریت به ازای هر خرید مهر بن بهت داده میشه من خودم تا الان ۱۵۰۰۰ تومن بن گرفتم.واقعا خرید از این سایت لذت بخش ترین خرید های عمرم بوده .مهر و ماه عالیه عالی
    نقل قول: دنيا
    سلام
    من رياضيات جامع چاپ ٨٠تهيه كردم،وازسايت پاسخ نامه جامع ٦١به بعدودانلودكردم اما پسوردداره!بايدچيكاركنم؟
    ممنون ميشم راهنمايي كنيد.

    ::روابط عمومی مهروماه::
    سلام
    دنیا جان شما باید عضو سایت باشید. در صورت نیاز به راهنمایی بیشتر میتونید با واحد روابط عمومی تماس بگیرید02166408400


    عربی جامع کنکور
    1396 مهر 29
    ببخشید من رشتم انسانیه.میخواستم بدونم این کتاب به دردم میخوره؟ یا کتاب اقای مهران ترکمان؟این کتاب عربی تخصصی هم پوشش میده؟یا فقط عمومی؟ بیزحمت واضح جواب بدین

    ::روابط عمومی مهروماه::
    سلام
    دست عزیز این کتاب برای برای دانش آموزان چهار سال دبیرستان فارغ التحصیلان در همه رشته ها مناسب میباشد.برای مطالعه عربی تخصصی پیشنهاد میکنم از کتاب عربی جمع بندی انسانی استفاده کنید.

    لقمه آرایه‌های ادب ...
    1396 مهر 29
    چه کتاب دیگه ای رو پیشنهاد میکنید؟؟؟

    ::روابط عمومی مهروماه::
    دوست عزیز
    سایتهای معتبری هستند که برای آزمونهای استخدامی مانبع معرفی میکنند. البته به نظر میرسه همچنان سوالات سالهای قبل میتونه منبع مناسبی باشه.

    نظرسنجی

    آیا با حذف کنکور موافق هستید؟

    آمار سایت

    کل مطالب: 5262
    کل نظرات: 10895
    کل اعضا: 33561
    جدیدترین عضو: blue_sky
    بازدید امروز: 2831
    بازدید دیروز: 77826 [+24.56 %]
    بازدید کل: 43512884
    بیشترین بازدید: 238175 در 1396.03.01
    اعضای آنلاین: 0 نفر
    افراد مهمان : 76 نفر
    ربات ها : 1 مورد
    در کل: 77 نفر [اطلاعات بیشتر]