رخشنده اعتصامی

+3
رخشنده اعتصامی
رخشندهٔ اعتصامی مشهور به پروین اعتصامی (۲۵ اسفند ۱۲۸۵ در تبریز - ۱۵ فروردین ۱۳۲۰ در تهران) کتابدار و شاعر ایرانی است.اعتصامی «مشهورترین شاعر زن ایران» است زندگی

پروین اعتصامی (زاده ۲۵ اسفند ۱۲۸۵ برابر با ۱۷ مارس ۱۹۰۷ در تبریز) فرزند یوسف اعتصامی (اعتصام‌الملک آشتیانی) فرزند میرزا ابراهیم آشتیانی فرزند ملا حسن فرزند ملا عبدالله فرزند ملا محمد فرزند ملا عبدالعظیم آشتیانی می باشد. مادرش اختر فتوحی (درگذشتهٔ ۱۳۵۲) فرزند میرزا عبدالحسین ملقب به مُقدّم العِداله و متخلص به "شوری" از واپسین شاعران دوره قاجار، اهل تبریز وآذربایجانی بود.وی تنها دختر خانواده بود و چهار برادر داشت.نام اصلی او "رخشنده" است.
یوسف اعتصامی، پدر پروین نویسنده و مترجم بود. وی در آن زمان ماهنامه ادبی «بهار» را منتشر می کرد.
او در سال ۱۲۹۱ به همراه خانواده‌اش از تبریز به تهران مهاجرت کرد؛ به همین خاطر پروین از کودکی با مشروطه‌خواهان و چهره‌های فرهنگی آشنا شد و ادبیات را در کنار پدر و از استادانی چون دهخدا و ملک الشعرای بهار آموخت. در دوران کودکی، زبان‌های فارسی و عربی را زیر نظر معلمان خصوصی در منزل آموخت. وی به مدرسه آمریکایی IRAN BETHEL (ایران کلیسا) می رفت و در سال ۱۳۰۳ تحصیلاتش را در آنجا به اتمام رسانید. سپس مدتی در همان مدرسه به تدریس زبان و ادبیات انگلیسی پرداخت.
پروین در نوزده تیر ماه ۱۳۱۳ با پسر عموی پدرش «فضل الله همایون فال» ازدواج کرد و چهار ماه پس از عقد ازدواج به کرمانشاه به خانه شوهر رفت. شوهر پروین از افسران شهربانی و هنگام وصلت با او رئیس شهربانی در کرمانشاه بود. اخلاق نظامی او با روح لطیف و آزاده پروین مغایرت داشت. او که در خانه‌ای سرشار از مظاهر معنوی و ادبی و به دور از هر گونه آلودگی پرورش یافته بود پس از ازدواج ناگهان به خانه‌ای وارد شد که یک دم از بساط عیش و نوش خالی نبود و طبیعی است همراهی این دو طبع مخالف نمی‌توانست دوام یابد و سرانجام این ازدواج ناهمگون به جدایی کشید و پروین پس از دو ماه و نیم اقامت در خانه شوهر با گذشتن از مهریه اش در مرداد ماه ۱۳۱۴ طلاق گرفت.با این همه او تلخی شکست را با خونسردی و متانت شگفت آوری تحمل کرد و تا پایان عمر از آن سخنی بر زبان نیاورد و شکایتی ننمود. در سالهای ۱۳۱۵ و ۱۳۱۶ در زمان ریاست دکتر عیسی صدیق بر دانشسرای عالی، پروین به عنوان مدیر کتابخانهٔ آن، مشغول به کار شد.او ۳۵ سال داشت که درگذشت.

سنگ مزار پروین اعتصامی

 پروین به تشویق ملک‌الشعرای بهار در سال ۱۳۱۵ دیوان خود را توسط چاپخانه مجلس منتشر کرد، ولی مرگ پدرش در دی ماه ۱۳۱۶ در سن ۶۳ سالگی، ضربه هولناک دیگری به روح حساس او وارد کرد که عمق آن را در مرثیه‌ای که در سوگ پدر سروده‌است، به خوبی می‌توان احساس کرد:

پدر آن تیشه که بر خاک تو زد دست
اجل تیشه‌ای بود که شد باعث ویرانی من
 
پروین اعتصامی عاقبت در تاریخ ۱۵ فروردین ۱۳۲۰ (۴ آوریل ۱۹۴۱) در سن ۳۵ سالگی بر اثر ابتلا به بیماری حصبه در تهران درگذشت و در حرم فاطمه معصومه در قم در مقبرهٔ خانوادگی به خاک سپرده شد. پروین برای سنگ مزار خود نیز قطعه اندوهباری سروده که هم اکنون بر لوح نماینده مرقدش حک شده است.
اینکه خاک سیهش بالین است اختر چرخ ادب پروین است                     
 گرچه جزتلخی ز ایام ندیدم هرچه خواهی سخنش شیرین است
صاحب آنهمه گفتار امروز سائل فاتحه و یاسین است                                
 دوستان به که ز وی یادکنند دل بی دوست دلی غمگین است
خاک در دیده بسی جان فرساست سنگ بر سینه بسی سنگین است       
 بینداین بستر وعبرت گیرد هرکه راچشم حقیقت بین است
هر که باشی و ز هر جا برسی آخرین منزل هستی این است                
آدمی هرچه توانگرباشدچون بدین نقطه رسیدمسکین است 
اندر آنجا که قضا حمله کند چاره تسلیم و ادب تمکین است                    
زادن وکشتن وپنهان کردن دهر رارسم وره دیرین است 
خرم آنکس که در این محنت گاه خاطری را سبب تسکین است
 
 

آثار و سبک شعری

دیوان قصائد و مثنویات و تمیثلات و مقطعات

دیوان پروین، شامل 238قطعه شعر می‌باشد، که از آن میان ۶۵ قطعه به صورت مناظره است. اشعار پروین اعتصامی بیشتر در قالب قطعات ادبی است که مضامین اجتماعی را با دیدهٔ انتقادی به تصویر کشیده‌است. در میان اشعار پروین، تعداد زیادی شعر به صورت مناظره میان اشیاء، حیوانات و گیاهان وجود دارد.درون مایه اشعار او بیشتر غنیمت داشتن وقت و فرصت ها، نصیحت های اخلاقی، انتقاد از ظلم و ستم به مظلومان و ضعیفان و ناپایداری دنیاست.در شعر پروین استفاده هایی از سبک شعرای بزرگ پیشین نیز شده است. ملک الشعرای بهار در مقدمه ای که بر دیوان وی می نویسد، می گوید:
این دیوان ترکیبی است از دو سبک و شیوهٔ لفظی و معنوی آمیخته با سبکی مستقل، و آن دو یکی شیوه خراسان است خاصه استاد ناصر خسرو قبادیانی و دیگر شیوهٔ شعرای عراق و فارس است به ویژه شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی علیه الرحمه و از حیث معانی نیز بین افکار و خیالات حکما و عرفاً است، و این جمله با سبک و اسلوب مستقلی که خاص عصر امروزی و بیشتر پیرو تجسم معانی و حقیقت جوئی است ترکیب یافته و شیوه ای بدیع و فاضلانه به وجود آورده است.
 
اشعار او را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد: دسته اول که به سبک خراسانی گفته شده و شامل اندرز و نصیحت است و بیشتر به اشعار ناصرخسرو شبیه‌است. دسته دوم اشعاری که به سبک عراقی گفته شده و بیشتر جنبه داستانی به ویژه از نوع مناظره دارد و به سبک شعر سعدی نزدیک است. این دسته از اشعار پروین شهرت بیشتری دارند.

لیست مثنویات و مقطعات و تمثیلات پروین اعتصامی
 

نمونهٔ اشعار


اشعار پروین اعتصامی به دلیل محتوای پندآموز و زبان گویا و روان خود از قبل از انقلاب تا کنون در کتابهای فارسی مقاطع مختلف مدارس نگاشته شده اند. یکی از معروفترین اشعار وی که تا سالها در کتاب فارسی پنجم دبستان قرار داشت قطعه «اشک یتیم» است که بیت اول آن چنین آغاز می شود:
روزی گذشت پادشهی از گذرگهی فریاد شوق بر سر هر کوی و بام خاست
 
بخشی اندک از آنچه که پروین در سوگ پدرش سروده‌است:
پدر آن تیشه که بر خاک تو زد دست اجل تیشه‌ای بود که شد باعث ویرانی من
...
عضو جمعیّت حق گشتی و دیگر نـخوری غـم تـنهایی و مـهجوری و حـیرانی من
من کـه قـدر گـهر پاک تـو مـی‌دانستم ز چـه مـفقود شـدی؟ ای گهر کـانی من
 من که آب تو ز سرچشمهٔ دل مـی‌دادم آب و رنگت چه شد ای لالهٔ نعمانی من؟
من یکی مرغ غزلخوان تو بـودم، چه فتاد؟ که دگر گـوش نـداری به نواخوانی من
گنج خود خوانـدیَم و رفتی و بگـذاشتیَم ای عجب! بعد تو با کیست نگهبانی من؟

نمونه‌ای دیگر از یک قصیده ۲۷ بیتی:
تا زآتش عناد تو گرم است دیگ جهل هرگز خرد به خان تو میهمان نمی‌شود

شعر زیر بخش هایی از یک مثنوی ۴۶ بیتی از دیوان اوست:
گویند عارفان هنر و علم کیمیاست وآن مس که شد همسر این کیمیا طلاست
...
وقت گذشته را نتوانی خرید باز مفروش خیره، کاین گهر پاک بی بهاست
گر زنده ای و مرده نه ای، کار جان گزین تن پروری چه سود، چو جان تو ناشتاست
...
زان راه بازگرد که از رهروان تهی است زان آدمی بترس که با دیو آشناست
جان را بلنددار که این است برتری پستی نه از زمین و بلندی نه از هواست
...
جمشید ساخت جام جهان بین از آنسبب کآگه نبود از اینکه جهان جام خود نماست
زنگارهاست در دل آلودگان دهر هر پاک جامه را نتوان گفت پارساست
ایدل غرور و حرص و زبونی و سفلگی است ای دیده، راه دیو ز راه خدا جداست
...
در پیچ و تابهای ره عشق مقصدیست در موجهای بحر سعادت سفینه هاست
...
دیوانگی است قصه تقدیر و بخت نیست از بام سرنگون شدن و گفتن این قضاست
...
جانرا هرآنکه معرفت آموخت مردم است دل را هرآنکه نیک نگه داشت، پادشاست

از معروفترن اشعار او ه توسط گروه هماي اجرا شد
محتسب مستی به ره دید و گریبانش گرفت مست                گفت ای دوست این پیراهن است افسارنیست            
گفت مستی، زان سبب افتان و خیزان می‌روی                    گفت جرم راه رفتن نیست،ره هموار نیست
گفت می‌باید تورا تا خانهٔ قاضی برم                                   گفت روصبح آی،قاضی نیمه شب بیدارنیست
گفت نزدیک است والی را سرای، آنجا شویم                      گفت والی ازکجا درخانه خمارنیست؟
گفت تا داروغه را گوییم، در مسجد بخواب                          گفت مسجد خوابگاه مردم بدکارنیست
گفت دیناری بده پنهان و خود را وارهان                              گفت کارشرع،کاردرهم ودینارنیست  
گفت از بهر غرامت، جامه‌ات بیرون کنم                             گفت پوسیده است جز نقشی زپودوتارنیست
گفت آگه نیستی کز سر درافتادت کلاه                              گفت درسرعقل باید،بی کلاهی عارنیست
گفت می بسیار خوردی زان سبب بیخود شدی                    گفت ای بیهوده گو حرف کم وبسیار نیست
گفت باید حد زند هشیار مرد مست را                              گفت هشیاری بیاراینجا کسی هشیار نیست
 

سالروز تولد

 بیست و پنجم اسفندماه ۱۲۸۵، مطابق با یکصدمین سالروز تولّد اختر فروزان چرخ ادب پروین اعتصامی‌ست.در تقویم رسمی ایران، این روز به روز بزرگداشت پروین اعتصامی نامگذاری شده است.

دو بیت اول یکی از اشعار پروین:
ای گل تو ز جمعیّت گلزار چه دیدی؟
جز سرزنش و بدسری خار چه دیدی؟
 
رفتی به چمن لیک قفس گشت نصیبت
غیر از قفس ای مرغ گرفتار چه دیدی؟

بیتی از سعدی که پروین در شعر فوق به آن با آرایهٔ تضمین اشاره می‌کند:
مرغان قفس را المی باشد و شوقی 
کان مرغ نداند که گرفتار نباشد
اشتراک گذاری:
  • مطالب مرتبط

    

    ارسال مطلب به ایمیل دوستاتون:


    1491 بازدید

    0 نظر

    درج: 22 تیر 1393

    توسط: askari
    وضعیت: آفلاین
    گروه کاربری: پشتیبانی سایت

    ارسال دیدگاه (0 مورد)

    در حال حاضر نظری در این مطلب ارسال نشده است.
    پیام سیستم - برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.

    دسته بندی مطالب

    آخرین نظرات ارسالی

    AlirezaEm
    لقمه زیست دهم
    1396 مرداد 29
    سلااااااااااااااااام. کتابهای لقمه رو خواهشاً زودتر چاپ کنید. ما چیکار کنیم که هیییییییییییییچ انتشاراتی کتابهاش به موقع نمیاد. بعد مجبور میشیم کتابهای به درد نخور یه سری انتشارات .................... رو بخریم.
    سلام. زمان چاپ این کتاب کی هست؟؟؟؟ برای عربی زبان قرآن 2 یازدهم ریاضی - تجربی ، کتاب تست چاپ نمی کنید؟؟؟ لطفاً در زمینه چاپ کتابهای تستی برای یازدهم فعال تر باشید. من اگه مهروماه کتاب چهارگزینه ای منتشر کنه ، از هیچکدوم از انتشارات های دیگه کتاب نمیخرم. منتظرم ها ااااااااااا ،،، مهروماه (:

    ::روابط عمومی مهروماه::
    سلام
    دوست عزیز خوشحالیم که با ما همراه هستید کتاب های تست پایه یازدهم با عناوین متعدد و جذاب در راه هستن شما میتونید با ثبت شماره همراه خوتون در لینک به من اطلاع بده جزء اولین کسانی باشید که از چاپ کتاب مطلع میشوند.
    سلام. وقت بخیر. این کتاب کی چاپ می شود؟؟؟ بی صبرانه منتظرهستم. کتاب پارسال، بسیار خوب بود. امسال انتظار کتاب بهتری داریم (: (؛

    ::روابط عمومی مهروماه::
    سلام
    دوست خوبم خوشحالیم که با ما همراه هستید این کتاب به زودی چاپ خواهد شد. لطفا شماره همراه خودتون رو در لینک به من اطلاع بده ثبت کنید تا به محض چاپ به شما اطلاع داده شود.
    سلام این کتاب چاپ جدیدش کی موجود میشه؟؟؟ زمان همینطوری داره میگذره

    ::روابط عمومی مهروماه::
    سلام
    دوست خوبم این کتاب در حال ویرایشه و خیلی زود چاپ خواهد شد .
    سلام
    خیلی کتاب عالی هست لطفا برای یازدهم هم قبل از مهر منتشر کنید
    مهروماه عزیز
    واقعا کتاب های تست و کار ریاضیت عالیه امیدوارم با بقیه ی کتاب ها هم کم و کسری پارسالتو جبران کنی grinning

    ::روابط عمومی مهروماه::
    سلام
    دوست عزیز خوشحالیم که با ما همراه هستی
    سلام ببخشید انتشارات شما تقریبا کتاب های زیادی برای شیمی کنکور داره.
    اگه بخوایم تکنیک های حل مسائل و مفاهیم رو به خوبی یاد بگیریم و بخونیم کدوم کتاب رو پیشنهاد میکنید؟؟

    ::روابط عمومی مهروماه::
    سلام
    دوست خوبم کتابی از سری کتاب های لقمه به شما پیشنهاد میدم با عنوان مسائل شیمی کنکور + شگردهای فوق سریع حل مسائل. در این کتاب تمام مسائل شیمی سال های دوم و سوم و چهارم آموزش داده شده و مهم تر این که، شگردها و تکنیک های بسیاری در جهت کوتاه تر کردن راه حل مسائل ارائه شده است.
    با سلام و خسته نباشید.
    صفحات 385 تا 389 کتاب من چاپ نشده اند. چه کاری باید انجام بدم. cry

    ::روابط عمومی مهروماه::
    سلام
    دوست خوبم لطفا با شماره 02166479311 تماس بگیرید و با اعلام آدرس ایمیل خود صفحات مورد نظررو دریافت کنید.
    سلام. چاپ 96کتاب کی آماده میشه چون من نظرات دوستان میخونم ظاهرن این کتاب دربعضی فصول کم وکاست داره و اشتباهی چاپ شده . ایا در چاپ جدید ویرایش میشه ؟لطفا اطلاع رسانی کنید که زمان چاپ جدید کی هست.

    ::روابط عمومی مهروماه::
    سلام
    دوست خوبم این مشکلات به صورت موردی و مربوط به صحافی کتاب بوده در حال حاضر کتاب هیچ مشکلی نداره و میتونید آن را تهیه کنید.
    فصل يكش رو كه خوندم فوق العاده بود

    نظرسنجی

    آیا با حذف کنکور موافق هستید؟

    آمار سایت

    کل مطالب: 5003
    کل نظرات: 10438
    کل اعضا: 32654
    جدیدترین عضو: M.mahfouzi
    بازدید امروز: 4647
    بازدید دیروز: 36948 [-28.69 %]
    بازدید کل: 41189250
    بیشترین بازدید: 238175 در 1396.03.01
    اعضای آنلاین: 0 نفر
    افراد مهمان : 40 نفر
    ربات ها : 1 مورد
    در کل: 41 نفر [اطلاعات بیشتر]